Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Trước mùa bọn Pháp thựcdân dựng cầu Paul Doumer trứdanh, từng có ba cây cầu được bắc qua sông Cái, aka sông Hùng {fleuve rouge}, toànbộ bởi bùđội ngoạibang, và toànbộ bằng tre, thọ bao lâu không zõ, nhưng nhẽ không quá ba tháng (*1).
Đận thứ-một, là vào mùa 1285. Anh bương Thoát Hoan, thủsoái quânlực Khựa trừngphạt Giùn và Chiêm, đã bắc cây cầu tre dautien qua sông Cái (*2).
Cây cầu ý, được kết từ những bè tre, kiếntrúc tạng cầu-phao, có khảnăng chịu-tải quãng chục tấn, đã giúp quân anh Hoan chiếm thành Hanoicho cực zezang (*3).
Sử Giùn không chép, nhưng anh bương An Hoàng Trung Tướng đoán, sau đận ý, anh Hoan cothe đã bắc cầu tre {phao} qua sông Cái thêm một đận nữa, vào mùa 1288, vì, mùa này, anh cũng chiếm thành Hanoicho cực zezang (*4).
Lựclượng anh Hoan khá đông, quãng zăm ngàn mạng, với nhiều zânbinh và lươngthực, xepháo và quântrang, trâu và ngựa, nên anh phải bắc cầu. Không có cách khác tiếpcận Hanoicho nhanh và khỏe, nếu không bắc cầu (*5).
Anh Hoan biến khỏi Giùn, thì, những cây cầu của anh, cũng biến sạch. Không con Giùn nào quantâm bắc cầu mới, dù bằng tre, hay bằng gạch. Chúng nghèo, đươngnhiên, và, chúng sinhsản khépnép dấudiếm, như loài giun loài zán, không giaodu, không bánchác, không hợptác, không họchành (*6).
Sởhữu cả ngàn kylômách duyênhải, nhưng xứ Giùn phi-thựcdân không từng có hảicảng. Không hảicảng, không khotàng, không hànghóa xuất-nhập, không thươngmại, Giùn đéo cần cầu. Giùn chỉ cần những giangcảng bémọn và zẻzúng, thuyền nan, bến nứa (*7).
Vào mùa 1427, anh bương Vương Thông, đạiúy tưlệnh trunghoa, đã bắc cây cầu tre thứ-hai qua sông Cái (*8).
Đận này, anh Thông bắc cầu, không nhằm chiếm thành Hanoicho, mà nhằm zút quân zìa quê Khựa, sau phiên đàmphán hòabình cùng anh Lee Loi, một tùtrưởng Giùn khangchien. Anh Thông chấpthuận, cho anh Loi phò anh Tran Kao lên ngai vua Giùn, làm con chưhầu ngoanngoãn, bồithường chiếnphí, cúngnạp lànhmạnh. Các anh quý nhau zất nhé, nhưng cây cầu bèbạn không tồntại zai. Nó vưỡn bằng tre (*9).
Đận thứ-ba cầu tre được bắc qua sông Cái, là vào mùa 1788. Anh bương Tông Sĩ Nghĩ, thúngđúc Khựa, đã nêu-gương anh Hoan 128x, chiếm thành Hanoicho nhẹnhàng (*10).
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Anh bương Paul Doumer, nhậm-chức toànquyền Giùn chưa-tròn 2 tháng, thì đã phê xong chươngtrình dựng cầu sông Cái. 2 tháng nữa, anh chọn xong con thầu thietke và thicong. 15 tháng nữa, anh bán xong côngtrái kinhphí 6 triệu quan xèng, và tứckhắc khởicông. Ba mùa sau, anh hoàntác cây cầu thép, dài nhì trầngian, dài nhất áchâu, tuyệt-đẹp như ông zồng lượn. Những kỷlục tốcđộ hoangđường (*11).
Quãng 50 taychuyên âubương và 3,000 batoong Giùn được huyđộng dựng cầu. Vài chục Giùn đã hysanh tại trận. Giùn chưa baogiờ laođộng quảcảm saymê đến vậy, xuyên 6,000 mùa. Nơi báocáo của mình, anh Paul khen: chúng hoàntoàn chămchỉ, sángdạ, kỷcương, và khéoléo, nhẽ thua nhõn bọn japonais (*12).
Không từng có một Giùn nào yêu xứ này và toọc này máuthịt như anh Paul. Không từng có một côngtrình nào trên xứ này hùngvĩ và hiệuquả như cây cầu mang tên anh từ hơn trăm mùa trước. RIP.
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
Photo Unknown. Source Somewhere In The Net
(@2009)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét